🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:16:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्थूल (पुंलिङ्ग)

विस्तृत, बड़ा, बृहत, विशाल, महान्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थूलःस्थूलौस्थूलाः
द्वितीयास्थूलम्स्थूलौस्थूलान्
तृतीयास्थूलेनस्थूलाभ्याम्स्थूलैः
चतुर्थीस्थूलायस्थूलाभ्याम्स्थूलेभ्यः
पञ्चमीस्थूलात् / स्थूलाद्स्थूलाभ्याम्स्थूलेभ्यः
षष्ठीस्थूलस्यस्थूलयोःस्थूलानाम्
सप्तमीस्थूलेस्थूलयोःस्थूलेषु
सम्बोधनहे स्थूलहे स्थूलौहे स्थूलाः

अर्थ: विस्तृत, बड़ा, बृहत, विशाल, महान्
संस्कृत: पर्याय: पीन, पीवन्, पीवर, दृढ

📚 अमरकोश में:
• मोटा (३.१.६०) — पर्याय: पीन, पीवा, पीवर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्थूल (नपुंसकलिङ्ग)

विस्तृत, बड़ा, बृहत, विशाल, महान्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थूलम्स्थूलेस्थूलानि
द्वितीयास्थूलम्स्थूलेस्थूलानि
तृतीयास्थूलेनस्थूलाभ्याम्स्थूलैः
चतुर्थीस्थूलायस्थूलाभ्याम्स्थूलेभ्यः
पञ्चमीस्थूलात् / स्थूलाद्स्थूलाभ्याम्स्थूलेभ्यः
षष्ठीस्थूलस्यस्थूलयोःस्थूलानाम्
सप्तमीस्थूलेस्थूलयोःस्थूलेषु
सम्बोधनहे स्थूलहे स्थूलेहे स्थूलानि

अर्थ: विस्तृत, बड़ा, बृहत, विशाल, महान्
संस्कृत: पर्याय: पीन, पीवन्, पीवर, दृढ

📚 अमरकोश में:
• मोटा (३.१.६०) — पर्याय: पीन, पीवा, पीवर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें