🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:51:14 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्थूलधी (स्त्रीलिङ्ग)

मुर्ख, बुद्धू

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थूलधीस्थूलध्यौस्थूलध्यः
द्वितीयास्थूलधीम्स्थूलध्यौस्थूलधीः
तृतीयास्थूलध्यास्थूलधीभ्याम्स्थूलधीभिः
चतुर्थीस्थूलध्यैस्थूलधीभ्याम्स्थूलधीभ्यः
पञ्चमीस्थूलध्याःस्थूलधीभ्याम्स्थूलधीभ्यः
षष्ठीस्थूलध्याःस्थूलध्योःस्थूलधीनाम्
सप्तमीस्थूलध्याम्स्थूलध्योःस्थूलधीषु
सम्बोधनहे स्थूलधिहे स्थूलध्यौहे स्थूलध्यः

अर्थ: मुर्ख, बुद्धू

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्थूलधी (पुंलिङ्ग)

मुर्ख, बुद्धू

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थूलधीःस्थूलधियौस्थूलधियः
द्वितीयास्थूलधियम्स्थूलधियौस्थूलधियः
तृतीयास्थूलधियास्थूलधीभ्याम्स्थूलधीभिः
चतुर्थीस्थूलधियेस्थूलधीभ्याम्स्थूलधीभ्यः
पञ्चमीस्थूलधियःस्थूलधीभ्याम्स्थूलधीभ्यः
षष्ठीस्थूलधियःस्थूलधियोःस्थूलधियाम्
सप्तमीस्थूलधियिस्थूलधियोःस्थूलधीषु
सम्बोधनहे स्थूलधीःहे स्थूलधियौहे स्थूलधियः

अर्थ: मुर्ख, बुद्धू
English: dull-witted, stupid, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें