🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:15:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्नेह (पुंलिङ्ग)

अनुराग, प्रेम, कृपालुता, सुकुमारता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्नेहःस्नेहौस्नेहाः
द्वितीयास्नेहम्स्नेहौस्नेहान्
तृतीयास्नेहेनस्नेहाभ्याम्स्नेहैः
चतुर्थीस्नेहायस्नेहाभ्याम्स्नेहेभ्यः
पञ्चमीस्नेहात् / स्नेहाद्स्नेहाभ्याम्स्नेहेभ्यः
षष्ठीस्नेहस्यस्नेहयोःस्नेहानाम्
सप्तमीस्नेहेस्नेहयोःस्नेहेषु
सम्बोधनहे स्नेहहे स्नेहौहे स्नेहाः

अर्थ: अनुराग, प्रेम, कृपालुता, सुकुमारता
संस्कृत: पर्याय: प्रेमन्, प्रियता, हार्द, प्रणय

📚 अमरकोश में:
• प्रेम के नाम (१.७.२८) — पर्याय: प्रेमा, प्रियता, हार्द, प्रेम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्नेह (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्नेहम्स्नेहेस्नेहानि
द्वितीयास्नेहम्स्नेहेस्नेहानि
तृतीयास्नेहेनस्नेहाभ्याम्स्नेहैः
चतुर्थीस्नेहायस्नेहाभ्याम्स्नेहेभ्यः
पञ्चमीस्नेहात् / स्नेहाद्स्नेहाभ्याम्स्नेहेभ्यः
षष्ठीस्नेहस्यस्नेहयोःस्नेहानाम्
सप्तमीस्नेहेस्नेहयोःस्नेहेषु
सम्बोधनहे स्नेहहे स्नेहेहे स्नेहानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: प्रेमन्, प्रियता, हार्द, प्रणय

📚 अमरकोश में:
• प्रेम के नाम (१.७.२८) — पर्याय: प्रेमा, प्रियता, हार्द, प्रेम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें