🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:27:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्पर्श (पुंलिङ्ग)

छूना, संपर्क

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्पर्शःस्पर्शौस्पर्शाः
द्वितीयास्पर्शम्स्पर्शौस्पर्शान्
तृतीयास्पर्शेनस्पर्शाभ्याम्स्पर्शैः
चतुर्थीस्पर्शायस्पर्शाभ्याम्स्पर्शेभ्यः
पञ्चमीस्पर्शात् / स्पर्शाद्स्पर्शाभ्याम्स्पर्शेभ्यः
षष्ठीस्पर्शस्यस्पर्शयोःस्पर्शानाम्
सप्तमीस्पर्शेस्पर्शयोःस्पर्शेषु
सम्बोधनहे स्पर्शहे स्पर्शौहे स्पर्शाः

अर्थ: छूना, संपर्क
संस्कृत: पर्याय: स्प्रष्टृ, उपतप्तृ

📚 अमरकोश में:
• (रोग से) पीड़ा देने वाला (३.२.१४) — पर्याय: स्प्रष्टा, उपतप्ता
• अज्ञान के नाम (१.५.८) — पर्याय: अज्ञान, अविद्या, अहंमति, रूप, गन्ध, रस

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें