🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:26:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्पर्शक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्पर्शकःस्पर्शकौस्पर्शकाः
द्वितीयास्पर्शकम्स्पर्शकौस्पर्शकान्
तृतीयास्पर्शकेनस्पर्शकाभ्याम्स्पर्शकैः
चतुर्थीस्पर्शकायस्पर्शकाभ्याम्स्पर्शकेभ्यः
पञ्चमीस्पर्शकात् / स्पर्शकाद्स्पर्शकाभ्याम्स्पर्शकेभ्यः
षष्ठीस्पर्शकस्यस्पर्शकयोःस्पर्शकानाम्
सप्तमीस्पर्शकेस्पर्शकयोःस्पर्शकेषु
सम्बोधनहे स्पर्शकहे स्पर्शकौहे स्पर्शकाः

अर्थ: —
English: touching, feeling, a toucher, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्पर्शक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्पर्शकम्स्पर्शकेस्पर्शकानि
द्वितीयास्पर्शकम्स्पर्शकेस्पर्शकानि
तृतीयास्पर्शकेनस्पर्शकाभ्याम्स्पर्शकैः
चतुर्थीस्पर्शकायस्पर्शकाभ्याम्स्पर्शकेभ्यः
पञ्चमीस्पर्शकात् / स्पर्शकाद्स्पर्शकाभ्याम्स्पर्शकेभ्यः
षष्ठीस्पर्शकस्यस्पर्शकयोःस्पर्शकानाम्
सप्तमीस्पर्शकेस्पर्शकयोःस्पर्शकेषु
सम्बोधनहे स्पर्शकहे स्पर्शकेहे स्पर्शकानि

अर्थ: —
English: touching, feeling, a toucher, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬