🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:44:47 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्पर्शज (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्पर्शजःस्पर्शजौस्पर्शजाः
द्वितीयास्पर्शजम्स्पर्शजौस्पर्शजान्
तृतीयास्पर्शजेनस्पर्शजाभ्याम्स्पर्शजैः
चतुर्थीस्पर्शजायस्पर्शजाभ्याम्स्पर्शजेभ्यः
पञ्चमीस्पर्शजात् / स्पर्शजाद्स्पर्शजाभ्याम्स्पर्शजेभ्यः
षष्ठीस्पर्शजस्यस्पर्शजयोःस्पर्शजानाम्
सप्तमीस्पर्शजेस्पर्शजयोःस्पर्शजेषु
सम्बोधनहे स्पर्शजहे स्पर्शजौहे स्पर्शजाः

अर्थ: —
English: produced by touch, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्पर्शज (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्पर्शजम्स्पर्शजेस्पर्शजानि
द्वितीयास्पर्शजम्स्पर्शजेस्पर्शजानि
तृतीयास्पर्शजेनस्पर्शजाभ्याम्स्पर्शजैः
चतुर्थीस्पर्शजायस्पर्शजाभ्याम्स्पर्शजेभ्यः
पञ्चमीस्पर्शजात् / स्पर्शजाद्स्पर्शजाभ्याम्स्पर्शजेभ्यः
षष्ठीस्पर्शजस्यस्पर्शजयोःस्पर्शजानाम्
सप्तमीस्पर्शजेस्पर्शजयोःस्पर्शजेषु
सम्बोधनहे स्पर्शजहे स्पर्शजेहे स्पर्शजानि

अर्थ: —
English: produced by touch, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬