🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:19:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्पष्ट (पुंलिङ्ग)

जो साफ साफ देखा जा सके, व्यक्त, साफ दृष्टिगोचर, साफ, सरल, प्रकट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्पष्टःस्पष्टौस्पष्टाः
द्वितीयास्पष्टम्स्पष्टौस्पष्टान्
तृतीयास्पष्टेनस्पष्टाभ्याम्स्पष्टैः
चतुर्थीस्पष्टायस्पष्टाभ्याम्स्पष्टेभ्यः
पञ्चमीस्पष्टात् / स्पष्टाद्स्पष्टाभ्याम्स्पष्टेभ्यः
षष्ठीस्पष्टस्यस्पष्टयोःस्पष्टानाम्
सप्तमीस्पष्टेस्पष्टयोःस्पष्टेषु
सम्बोधनहे स्पष्टहे स्पष्टौहे स्पष्टाः

अर्थ: जो साफ साफ देखा जा सके, व्यक्त, साफ दृष्टिगोचर, साफ, सरल, प्रकट
संस्कृत: पर्याय: स्फुट, प्रव्यक्त, उल्बण

📚 अमरकोश में:
• स्पष्ट (३.१.८०) — पर्याय: स्फुट, प्रव्यक्त, उल्बण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्पष्ट (नपुंसकलिङ्ग)

जो साफ साफ देखा जा सके, व्यक्त, साफ दृष्टिगोचर, साफ, सरल, प्रकट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्पष्टम्स्पष्टेस्पष्टानि
द्वितीयास्पष्टम्स्पष्टेस्पष्टानि
तृतीयास्पष्टेनस्पष्टाभ्याम्स्पष्टैः
चतुर्थीस्पष्टायस्पष्टाभ्याम्स्पष्टेभ्यः
पञ्चमीस्पष्टात् / स्पष्टाद्स्पष्टाभ्याम्स्पष्टेभ्यः
षष्ठीस्पष्टस्यस्पष्टयोःस्पष्टानाम्
सप्तमीस्पष्टेस्पष्टयोःस्पष्टेषु
सम्बोधनहे स्पष्टहे स्पष्टेहे स्पष्टानि

अर्थ: जो साफ साफ देखा जा सके, व्यक्त, साफ दृष्टिगोचर, साफ, सरल, प्रकट
संस्कृत: पर्याय: स्फुट, प्रव्यक्त, उल्बण

📚 अमरकोश में:
• स्पष्ट (३.१.८०) — पर्याय: स्फुट, प्रव्यक्त, उल्बण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें