🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:49:17 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्पृत (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्पृतःस्पृतौस्पृताः
द्वितीयास्पृतम्स्पृतौस्पृतान्
तृतीयास्पृतेनस्पृताभ्याम्स्पृतैः
चतुर्थीस्पृतायस्पृताभ्याम्स्पृतेभ्यः
पञ्चमीस्पृतात् / स्पृताद्स्पृताभ्याम्स्पृतेभ्यः
षष्ठीस्पृतस्यस्पृतयोःस्पृतानाम्
सप्तमीस्पृतेस्पृतयोःस्पृतेषु
सम्बोधनहे स्पृतहे स्पृतौहे स्पृताः

अर्थ: —
English: saved, gained, won, PañcavBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्पृत (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्पृतम्स्पृतेस्पृतानि
द्वितीयास्पृतम्स्पृतेस्पृतानि
तृतीयास्पृतेनस्पृताभ्याम्स्पृतैः
चतुर्थीस्पृतायस्पृताभ्याम्स्पृतेभ्यः
पञ्चमीस्पृतात् / स्पृताद्स्पृताभ्याम्स्पृतेभ्यः
षष्ठीस्पृतस्यस्पृतयोःस्पृतानाम्
सप्तमीस्पृतेस्पृतयोःस्पृतेषु
सम्बोधनहे स्पृतहे स्पृतेहे स्पृतानि

अर्थ: —
English: saved, gained, won, PañcavBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें