🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:47:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्पृत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्पृत् / स्पृद्स्पृतौस्पृतः
द्वितीयास्पृतम्स्पृतौस्पृतः
तृतीयास्पृतास्पृद्भ्याम्स्पृद्भिः
चतुर्थीस्पृतेस्पृद्भ्याम्स्पृद्भ्यः
पञ्चमीस्पृतःस्पृद्भ्याम्स्पृद्भ्यः
षष्ठीस्पृतःस्पृतोःस्पृताम्
सप्तमीस्पृतिस्पृतोःस्पृत्सु
सम्बोधनहे स्पृत् / हे स्पृद्हे स्पृतौहे स्पृतः

अर्थ: —
English: (only ifc.) delivering one's self from, removing, avoiding (See किल्बिष-स्पृत्)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्पृत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्पृत् / स्पृद्स्पृतीस्पृन्ति
द्वितीयास्पृत् / स्पृद्स्पृतीस्पृन्ति / स्पानि
तृतीयास्प्ना / स्पृतास्पृद्भ्याम् / स्पभ्याम्स्पृद्भिः / स्पभिः
चतुर्थीस्प्ने / स्पृतेस्पृद्भ्याम् / स्पभ्याम्स्पृद्भ्यः / स्पभ्यः
पञ्चमीस्प्नः / स्पृतःस्पृद्भ्याम् / स्पभ्याम्स्पृद्भ्यः / स्पभ्यः
षष्ठीस्प्नः / स्पृतःस्प्नोः / स्पृतोःस्प्नाम् / स्पृताम्
सप्तमीस्पनि / स्प्नि / स्पृतिस्प्नोः / स्पृतोःस्पृत्सु / स्पसु
सम्बोधनहे स्पृत् / हे स्पृद्हे स्पृतीहे स्पृन्ति

अर्थ: —
English: (only ifc.) delivering one's self from, removing, avoiding (See किल्बिष-स्पृत्)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें