🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:21:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्फिर (पुंलिङ्ग)

प्रचुर, प्रभूत, बहुत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्फिरःस्फिरौस्फिराः
द्वितीयास्फिरम्स्फिरौस्फिरान्
तृतीयास्फिरेणस्फिराभ्याम्स्फिरैः
चतुर्थीस्फिरायस्फिराभ्याम्स्फिरेभ्यः
पञ्चमीस्फिरात् / स्फिराद्स्फिराभ्याम्स्फिरेभ्यः
षष्ठीस्फिरस्यस्फिरयोःस्फिराणाम्
सप्तमीस्फिरेस्फिरयोःस्फिरेषु
सम्बोधनहे स्फिरहे स्फिरौहे स्फिराः

अर्थ: प्रचुर, प्रभूत, बहुत
संस्कृत: पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्फिर (नपुंसकलिङ्ग)

प्रचुर, प्रभूत, बहुत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्फिरम्स्फिरेस्फिराणि
द्वितीयास्फिरम्स्फिरेस्फिराणि
तृतीयास्फिरेणस्फिराभ्याम्स्फिरैः
चतुर्थीस्फिरायस्फिराभ्याम्स्फिरेभ्यः
पञ्चमीस्फिरात् / स्फिराद्स्फिराभ्याम्स्फिरेभ्यः
षष्ठीस्फिरस्यस्फिरयोःस्फिराणाम्
सप्तमीस्फिरेस्फिरयोःस्फिरेषु
सम्बोधनहे स्फिरहे स्फिरेहे स्फिराणि

अर्थ: प्रचुर, प्रभूत, बहुत
संस्कृत: पर्याय: प्रभूत, प्रचुर, प्राज्य, अदभ्र, बहुल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें