🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:55:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्रस्त (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्रस्तःस्रस्तौस्रस्ताः
द्वितीयास्रस्तम्स्रस्तौस्रस्तान्
तृतीयास्रस्तेनस्रस्ताभ्याम्स्रस्तैः
चतुर्थीस्रस्तायस्रस्ताभ्याम्स्रस्तेभ्यः
पञ्चमीस्रस्तात् / स्रस्ताद्स्रस्ताभ्याम्स्रस्तेभ्यः
षष्ठीस्रस्तस्यस्रस्तयोःस्रस्तानाम्
सप्तमीस्रस्तेस्रस्तयोःस्रस्तेषु
सम्बोधनहे स्रस्तहे स्रस्तौहे स्रस्ताः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: ध्वस्त, भ्रष्ट, स्कन्न, पन्न, च्युत
English: fallen, dropped, slipped off, fallen from (abl. or comp.), R.; Kālid. &c.

📚 अमरकोश में:
• गिरा हुआ (३.१.१०३) — पर्याय: ध्वस्त, भ्रष्ट, स्कन्न, पन्न, च्युत, गलित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्रस्त (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्रस्तम्स्रस्तेस्रस्तानि
द्वितीयास्रस्तम्स्रस्तेस्रस्तानि
तृतीयास्रस्तेनस्रस्ताभ्याम्स्रस्तैः
चतुर्थीस्रस्तायस्रस्ताभ्याम्स्रस्तेभ्यः
पञ्चमीस्रस्तात् / स्रस्ताद्स्रस्ताभ्याम्स्रस्तेभ्यः
षष्ठीस्रस्तस्यस्रस्तयोःस्रस्तानाम्
सप्तमीस्रस्तेस्रस्तयोःस्रस्तेषु
सम्बोधनहे स्रस्तहे स्रस्तेहे स्रस्तानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: ध्वस्त, भ्रष्ट, स्कन्न, पन्न, च्युत
English: fallen, dropped, slipped off, fallen from (abl. or comp.), R.; Kālid. &c.

📚 अमरकोश में:
• गिरा हुआ (३.१.१०३) — पर्याय: ध्वस्त, भ्रष्ट, स्कन्न, पन्न, च्युत, गलित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें