🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:57:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्रस्तर (पुंलिङ्ग)

पलंग या सोफा, बिछौना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्रस्तरःस्रस्तरौस्रस्तराः
द्वितीयास्रस्तरम्स्रस्तरौस्रस्तरान्
तृतीयास्रस्तरेणस्रस्तराभ्याम्स्रस्तरैः
चतुर्थीस्रस्तरायस्रस्तराभ्याम्स्रस्तरेभ्यः
पञ्चमीस्रस्तरात् / स्रस्तराद्स्रस्तराभ्याम्स्रस्तरेभ्यः
षष्ठीस्रस्तरस्यस्रस्तरयोःस्रस्तराणाम्
सप्तमीस्रस्तरेस्रस्तरयोःस्रस्तरेषु
सम्बोधनहे स्रस्तरहे स्रस्तरौहे स्रस्तराः

अर्थ: पलंग या सोफा, बिछौना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्रस्तर (नपुंसकलिङ्ग)

पलंग या सोफा, बिछौना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्रस्तरम्स्रस्तरेस्रस्तराणि
द्वितीयास्रस्तरम्स्रस्तरेस्रस्तराणि
तृतीयास्रस्तरेणस्रस्तराभ्याम्स्रस्तरैः
चतुर्थीस्रस्तरायस्रस्तराभ्याम्स्रस्तरेभ्यः
पञ्चमीस्रस्तरात् / स्रस्तराद्स्रस्तराभ्याम्स्रस्तरेभ्यः
षष्ठीस्रस्तरस्यस्रस्तरयोःस्रस्तराणाम्
सप्तमीस्रस्तरेस्रस्तरयोःस्रस्तरेषु
सम्बोधनहे स्रस्तरहे स्रस्तरेहे स्रस्तराणि

अर्थ: पलंग या सोफा, बिछौना
English: (ifc. f(आ). ) a couch or sofa for reclining (often v.l. प्रस्तर), PārGṛ.; Mn.; Kād.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें