🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:29:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्रुत्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्रुत्यःस्रुत्यौस्रुत्याः
द्वितीयास्रुत्यम्स्रुत्यौस्रुत्यान्
तृतीयास्रुत्येनस्रुत्याभ्याम्स्रुत्यैः
चतुर्थीस्रुत्यायस्रुत्याभ्याम्स्रुत्येभ्यः
पञ्चमीस्रुत्यात् / स्रुत्याद्स्रुत्याभ्याम्स्रुत्येभ्यः
षष्ठीस्रुत्यस्यस्रुत्ययोःस्रुत्यानाम्
सप्तमीस्रुत्येस्रुत्ययोःस्रुत्येषु
सम्बोधनहे स्रुत्यहे स्रुत्यौहे स्रुत्याः

अर्थ: —
English: relating to a road or path, VS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्रुत्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्रुत्यम्स्रुत्येस्रुत्यानि
द्वितीयास्रुत्यम्स्रुत्येस्रुत्यानि
तृतीयास्रुत्येनस्रुत्याभ्याम्स्रुत्यैः
चतुर्थीस्रुत्यायस्रुत्याभ्याम्स्रुत्येभ्यः
पञ्चमीस्रुत्यात् / स्रुत्याद्स्रुत्याभ्याम्स्रुत्येभ्यः
षष्ठीस्रुत्यस्यस्रुत्ययोःस्रुत्यानाम्
सप्तमीस्रुत्येस्रुत्ययोःस्रुत्येषु
सम्बोधनहे स्रुत्यहे स्रुत्येहे स्रुत्यानि

अर्थ: —
English: relating to a road or path, VS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬