🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:58:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्रुव (पुंलिङ्ग)

यज्ञ का चमचा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्रुवःस्रुवौस्रुवाः
द्वितीयास्रुवम्स्रुवौस्रुवान्
तृतीयास्रुवेणस्रुवाभ्याम्स्रुवैः
चतुर्थीस्रुवायस्रुवाभ्याम्स्रुवेभ्यः
पञ्चमीस्रुवात् / स्रुवाद्स्रुवाभ्याम्स्रुवेभ्यः
षष्ठीस्रुवस्यस्रुवयोःस्रुवाणाम्
सप्तमीस्रुवेस्रुवयोःस्रुवेषु
सम्बोधनहे स्रुवहे स्रुवौहे स्रुवाः

अर्थ: यज्ञ का चमचा
संस्कृत: पर्याय: ध्रुवा, उपभृत्, जहू, स्रुच्

📚 अमरकोश में:
• ध्रुवा, उपभृत्, जुहू (२.७.२७) — पर्याय: ध्रुवा, उपभृत्, जुहू

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें