🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:18:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्व (पुंलिङ्ग)

रिश्तेदार, बांधव

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वःस्वौस्वाः
द्वितीयास्वम्स्वौस्वान्
तृतीयास्वेनस्वाभ्याम्स्वैः
चतुर्थीस्वायस्वाभ्याम्स्वेभ्यः
पञ्चमीस्वात् / स्वाद्स्वाभ्याम्स्वेभ्यः
षष्ठीस्वस्यस्वयोःस्वानाम्
सप्तमीस्वेस्वयोःस्वेषु
सम्बोधनहे स्वहे स्वौहे स्वाः

अर्थ: रिश्तेदार, बांधव
संस्कृत: पर्याय: सगोत्र, बान्धव, ज्ञाति, बन्धु, स्वजन

📚 अमरकोश में:
• सम्बन्धी (२.६.३४) — पर्याय: सगोत्र, बान्धव, ज्ञाति, बन्धु, स्वजन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्व (नपुंसकलिङ्ग)

दौलत, सम्पत्ति

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वम्स्वेस्वानि
द्वितीयास्वम्स्वेस्वानि
तृतीयास्वेनस्वाभ्याम्स्वैः
चतुर्थीस्वायस्वाभ्याम्स्वेभ्यः
पञ्चमीस्वात् / स्वाद्स्वाभ्याम्स्वेभ्यः
षष्ठीस्वस्यस्वयोःस्वानाम्
सप्तमीस्वेस्वयोःस्वेषु
सम्बोधनहे स्वहे स्वेहे स्वानि

अर्थ: दौलत, सम्पत्ति
संस्कृत: पर्याय: सगोत्र, बान्धव, ज्ञाति, बन्धु, स्वजन

📚 अमरकोश में:
• सम्बन्धी (२.६.३४) — पर्याय: सगोत्र, बान्धव, ज्ञाति, बन्धु, स्वजन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें