🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:28:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वकरण (नपुंसकलिङ्ग)

सू (उत्पन्न करने वाला, पैदा करने वाला) + अकरण (अक्रिया, कार्य का अभाव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वकरणम्स्वकरणेस्वकरणानि
द्वितीयास्वकरणम्स्वकरणेस्वकरणानि
तृतीयास्वकरणेनस्वकरणाभ्याम्स्वकरणैः
चतुर्थीस्वकरणायस्वकरणाभ्याम्स्वकरणेभ्यः
पञ्चमीस्वकरणात् / स्वकरणाद्स्वकरणाभ्याम्स्वकरणेभ्यः
षष्ठीस्वकरणस्यस्वकरणयोःस्वकरणानाम्
सप्तमीस्वकरणेस्वकरणयोःस्वकरणेषु
सम्बोधनहे स्वकरणहे स्वकरणेहे स्वकरणानि

अर्थ: सू (उत्पन्न करने वाला, पैदा करने वाला) + अकरण (अक्रिया, कार्य का अभाव)
English: making (a woman) o°'s own, marrying, Pāṇ. i, 3, 56.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें