🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:15:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वकुलज (पुंलिङ्ग)

स्व (स्वयम्, अपना) + कुलज (अच्छे कुल में उत्पन्न, कुलोद्भव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वकुलजःस्वकुलजौस्वकुलजाः
द्वितीयास्वकुलजम्स्वकुलजौस्वकुलजान्
तृतीयास्वकुलजेनस्वकुलजाभ्याम्स्वकुलजैः
चतुर्थीस्वकुलजायस्वकुलजाभ्याम्स्वकुलजेभ्यः
पञ्चमीस्वकुलजात् / स्वकुलजाद्स्वकुलजाभ्याम्स्वकुलजेभ्यः
षष्ठीस्वकुलजस्यस्वकुलजयोःस्वकुलजानाम्
सप्तमीस्वकुलजेस्वकुलजयोःस्वकुलजेषु
सम्बोधनहे स्वकुलजहे स्वकुलजौहे स्वकुलजाः

अर्थ: स्व (स्वयम्, अपना) + कुलज (अच्छे कुल में उत्पन्न, कुलोद्भव)
English: born from o°'s own kin, Rājat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वकुलज (नपुंसकलिङ्ग)

स्व (स्वयम्, अपना) + कुलज (अच्छे कुल में उत्पन्न, कुलोद्भव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वकुलजम्स्वकुलजेस्वकुलजानि
द्वितीयास्वकुलजम्स्वकुलजेस्वकुलजानि
तृतीयास्वकुलजेनस्वकुलजाभ्याम्स्वकुलजैः
चतुर्थीस्वकुलजायस्वकुलजाभ्याम्स्वकुलजेभ्यः
पञ्चमीस्वकुलजात् / स्वकुलजाद्स्वकुलजाभ्याम्स्वकुलजेभ्यः
षष्ठीस्वकुलजस्यस्वकुलजयोःस्वकुलजानाम्
सप्तमीस्वकुलजेस्वकुलजयोःस्वकुलजेषु
सम्बोधनहे स्वकुलजहे स्वकुलजेहे स्वकुलजानि

अर्थ: स्व (स्वयम्, अपना) + कुलज (अच्छे कुल में उत्पन्न, कुलोद्भव)
English: born from o°'s own kin, Rājat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬