🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:28:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वन (पुंलिङ्ग)

शब्द, कोलाहल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वनःस्वनौस्वनाः
द्वितीयास्वनम्स्वनौस्वनान्
तृतीयास्वनेनस्वनाभ्याम्स्वनैः
चतुर्थीस्वनायस्वनाभ्याम्स्वनेभ्यः
पञ्चमीस्वनात् / स्वनाद्स्वनाभ्याम्स्वनेभ्यः
षष्ठीस्वनस्यस्वनयोःस्वनानाम्
सप्तमीस्वनेस्वनयोःस्वनेषु
सम्बोधनहे स्वनहे स्वनौहे स्वनाः

अर्थ: शब्द, कोलाहल
संस्कृत: पर्याय: शब्द, निनाद, निनद, ध्वनि, ध्वान

📚 अमरकोश में:
• ध्वनि के नाम (१.६.२४) — पर्याय: निनाद, निनद, ध्वनि, ध्वान, रव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वन (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वनम्स्वनेस्वनानि
द्वितीयास्वनम्स्वनेस्वनानि
तृतीयास्वनेनस्वनाभ्याम्स्वनैः
चतुर्थीस्वनायस्वनाभ्याम्स्वनेभ्यः
पञ्चमीस्वनात् / स्वनाद्स्वनाभ्याम्स्वनेभ्यः
षष्ठीस्वनस्यस्वनयोःस्वनानाम्
सप्तमीस्वनेस्वनयोःस्वनेषु
सम्बोधनहे स्वनहे स्वनेहे स्वनानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: शब्द, निनाद, निनद, ध्वनि, ध्वान

📚 अमरकोश में:
• ध्वनि के नाम (१.६.२४) — पर्याय: निनाद, निनद, ध्वनि, ध्वान, रव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें