🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:39:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वनवत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वनवान्स्वनवन्तौस्वनवन्तः
द्वितीयास्वनवन्तम्स्वनवन्तौस्वनवतः
तृतीयास्वनवतास्वनवद्भ्याम्स्वनवद्भिः
चतुर्थीस्वनवतेस्वनवद्भ्याम्स्वनवद्भ्यः
पञ्चमीस्वनवतःस्वनवद्भ्याम्स्वनवद्भ्यः
षष्ठीस्वनवतःस्वनवतोःस्वनवताम्
सप्तमीस्वनवतिस्वनवतोःस्वनवत्सु
सम्बोधनहे स्वनवन्हे स्वनवन्तौहे स्वनवन्तः

अर्थ: —
English: sounding, resounding, loud (°वत् ind. ‘aloud’), MaitrUp.; MBh. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वनवत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वनवत् / स्वनवद्स्वनवतीस्वनवन्ति
द्वितीयास्वनवत् / स्वनवद्स्वनवतीस्वनवन्ति
तृतीयास्वनवतास्वनवद्भ्याम्स्वनवद्भिः
चतुर्थीस्वनवतेस्वनवद्भ्याम्स्वनवद्भ्यः
पञ्चमीस्वनवतःस्वनवद्भ्याम्स्वनवद्भ्यः
षष्ठीस्वनवतःस्वनवतोःस्वनवताम्
सप्तमीस्वनवतिस्वनवतोःस्वनवत्सु
सम्बोधनहे स्वनवत् / हे स्वनवद्हे स्वनवतीहे स्वनवन्ति

अर्थ: —
English: sounding, resounding, loud (°वत् ind. ‘aloud’), MaitrUp.; MBh. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬