🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:58:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वनाभ्य (पुंलिङ्ग)

स्व (स्वयम्, अपना) + नाभ्य (शिव का विशेषण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वनाभ्यःस्वनाभ्यौस्वनाभ्याः
द्वितीयास्वनाभ्यम्स्वनाभ्यौस्वनाभ्यान्
तृतीयास्वनाभ्येनस्वनाभ्याभ्याम्स्वनाभ्यैः
चतुर्थीस्वनाभ्यायस्वनाभ्याभ्याम्स्वनाभ्येभ्यः
पञ्चमीस्वनाभ्यात् / स्वनाभ्याद्स्वनाभ्याभ्याम्स्वनाभ्येभ्यः
षष्ठीस्वनाभ्यस्यस्वनाभ्ययोःस्वनाभ्यानाम्
सप्तमीस्वनाभ्येस्वनाभ्ययोःस्वनाभ्येषु
सम्बोधनहे स्वनाभ्यहे स्वनाभ्यौहे स्वनाभ्याः

अर्थ: स्व (स्वयम्, अपना) + नाभ्य (शिव का विशेषण)
English: issuing from o°'s own navel, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वनाभ्य (नपुंसकलिङ्ग)

स्व (स्वयम्, अपना) + नाभ्य (नाभि से आने वाला, नाभि में रहने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वनाभ्यम्स्वनाभ्येस्वनाभ्यानि
द्वितीयास्वनाभ्यम्स्वनाभ्येस्वनाभ्यानि
तृतीयास्वनाभ्येनस्वनाभ्याभ्याम्स्वनाभ्यैः
चतुर्थीस्वनाभ्यायस्वनाभ्याभ्याम्स्वनाभ्येभ्यः
पञ्चमीस्वनाभ्यात् / स्वनाभ्याद्स्वनाभ्याभ्याम्स्वनाभ्येभ्यः
षष्ठीस्वनाभ्यस्यस्वनाभ्ययोःस्वनाभ्यानाम्
सप्तमीस्वनाभ्येस्वनाभ्ययोःस्वनाभ्येषु
सम्बोधनहे स्वनाभ्यहे स्वनाभ्येहे स्वनाभ्यानि

अर्थ: स्व (स्वयम्, अपना) + नाभ्य (नाभि से आने वाला, नाभि में रहने वाला)
English: issuing from o°'s own navel, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬