🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:15:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वनि (पुंलिङ्ग)

ध्वनि, कोलाहल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वनिःस्वनीस्वनयः
द्वितीयास्वनिम्स्वनीस्वनीन्
तृतीयास्वनिनास्वनिभ्याम्स्वनिभिः
चतुर्थीस्वनयेस्वनिभ्याम्स्वनिभ्यः
पञ्चमीस्वनेःस्वनिभ्याम्स्वनिभ्यः
षष्ठीस्वनेःस्वन्योःस्वनीनाम्
सप्तमीस्वनौस्वन्योःस्वनिषु
सम्बोधनहे स्वनेहे स्वनीहे स्वनयः

अर्थ: ध्वनि, कोलाहल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वनि (नपुंसकलिङ्ग)

ध्वनि, कोलाहल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वनिस्वनिनीस्वनीनि
द्वितीयास्वनिस्वनिनीस्वनीनि
तृतीयास्वनिनास्वनिभ्याम्स्वनिभिः
चतुर्थीस्वनिने / स्वनयेस्वनिभ्याम्स्वनिभ्यः
पञ्चमीस्वनिनः / स्वनेःस्वनिभ्याम्स्वनिभ्यः
षष्ठीस्वनिनः / स्वनेःस्वनिनोः / स्वन्योःस्वनीनाम्
सप्तमीस्वनिनि / स्वनौस्वनिनोः / स्वन्योःस्वनिषु
सम्बोधनहे स्वनि / हे स्वनेहे स्वनिनीहे स्वनीनि

अर्थ: ध्वनि, कोलाहल
English: (in तुवि- and महि-ष्व॑णि)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें