🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:52:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वप्न (पुंलिङ्ग)

सोना, नींद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वप्नःस्वप्नौस्वप्नाः
द्वितीयास्वप्नम्स्वप्नौस्वप्नान्
तृतीयास्वप्नेनस्वप्नाभ्याम्स्वप्नैः
चतुर्थीस्वप्नायस्वप्नाभ्याम्स्वप्नेभ्यः
पञ्चमीस्वप्नात् / स्वप्नाद्स्वप्नाभ्याम्स्वप्नेभ्यः
षष्ठीस्वप्नस्यस्वप्नयोःस्वप्नानाम्
सप्तमीस्वप्नेस्वप्नयोःस्वप्नेषु
सम्बोधनहे स्वप्नहे स्वप्नौहे स्वप्नाः

अर्थ: सोना, नींद
संस्कृत: पर्याय: निद्रा, शयन, स्वाप, संवेश, तन्द्रा

📚 अमरकोश में:
• नींद के नाम (१.७.३८) — पर्याय: निद्रा, शयन, स्वाप, संवेश

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें