🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:47:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वप्नज (पुंलिङ्ग)

नीद में उत्पन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वप्नजःस्वप्नजौस्वप्नजाः
द्वितीयास्वप्नजम्स्वप्नजौस्वप्नजान्
तृतीयास्वप्नजेनस्वप्नजाभ्याम्स्वप्नजैः
चतुर्थीस्वप्नजायस्वप्नजाभ्याम्स्वप्नजेभ्यः
पञ्चमीस्वप्नजात् / स्वप्नजाद्स्वप्नजाभ्याम्स्वप्नजेभ्यः
षष्ठीस्वप्नजस्यस्वप्नजयोःस्वप्नजानाम्
सप्तमीस्वप्नजेस्वप्नजयोःस्वप्नजेषु
सम्बोधनहे स्वप्नजहे स्वप्नजौहे स्वप्नजाः

अर्थ: नीद में उत्पन्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वप्नज (नपुंसकलिङ्ग)

नीद में उत्पन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वप्नजम्स्वप्नजेस्वप्नजानि
द्वितीयास्वप्नजम्स्वप्नजेस्वप्नजानि
तृतीयास्वप्नजेनस्वप्नजाभ्याम्स्वप्नजैः
चतुर्थीस्वप्नजायस्वप्नजाभ्याम्स्वप्नजेभ्यः
पञ्चमीस्वप्नजात् / स्वप्नजाद्स्वप्नजाभ्याम्स्वप्नजेभ्यः
षष्ठीस्वप्नजस्यस्वप्नजयोःस्वप्नजानाम्
सप्तमीस्वप्नजेस्वप्नजयोःस्वप्नजेषु
सम्बोधनहे स्वप्नजहे स्वप्नजेहे स्वप्नजानि

अर्थ: नीद में उत्पन्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬