🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:19:45 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वभावज (पुंलिङ्ग)

स्व (स्वयम्, अपना) + भावज (कामदेव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वभावजःस्वभावजौस्वभावजाः
द्वितीयास्वभावजम्स्वभावजौस्वभावजान्
तृतीयास्वभावजेनस्वभावजाभ्याम्स्वभावजैः
चतुर्थीस्वभावजायस्वभावजाभ्याम्स्वभावजेभ्यः
पञ्चमीस्वभावजात् / स्वभावजाद्स्वभावजाभ्याम्स्वभावजेभ्यः
षष्ठीस्वभावजस्यस्वभावजयोःस्वभावजानाम्
सप्तमीस्वभावजेस्वभावजयोःस्वभावजेषु
सम्बोधनहे स्वभावजहे स्वभावजौहे स्वभावजाः

अर्थ: स्व (स्वयम्, अपना) + भावज (कामदेव)
English: produced by natural disposition, innate, natural, R.; Sāh. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वभावज (नपुंसकलिङ्ग)

स्व (स्वयम्, अपना) + भावज (कामदेव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वभावजम्स्वभावजेस्वभावजानि
द्वितीयास्वभावजम्स्वभावजेस्वभावजानि
तृतीयास्वभावजेनस्वभावजाभ्याम्स्वभावजैः
चतुर्थीस्वभावजायस्वभावजाभ्याम्स्वभावजेभ्यः
पञ्चमीस्वभावजात् / स्वभावजाद्स्वभावजाभ्याम्स्वभावजेभ्यः
षष्ठीस्वभावजस्यस्वभावजयोःस्वभावजानाम्
सप्तमीस्वभावजेस्वभावजयोःस्वभावजेषु
सम्बोधनहे स्वभावजहे स्वभावजेहे स्वभावजानि

अर्थ: स्व (स्वयम्, अपना) + भावज (कामदेव)
English: produced by natural disposition, innate, natural, R.; Sāh. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें