🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:56:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वरोदय (पुंलिङ्ग)

जिसके बाद स्वर हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वरोदयःस्वरोदयौस्वरोदयाः
द्वितीयास्वरोदयम्स्वरोदयौस्वरोदयान्
तृतीयास्वरोदयेनस्वरोदयाभ्याम्स्वरोदयैः
चतुर्थीस्वरोदयायस्वरोदयाभ्याम्स्वरोदयेभ्यः
पञ्चमीस्वरोदयात् / स्वरोदयाद्स्वरोदयाभ्याम्स्वरोदयेभ्यः
षष्ठीस्वरोदयस्यस्वरोदययोःस्वरोदयानाम्
सप्तमीस्वरोदयेस्वरोदययोःस्वरोदयेषु
सम्बोधनहे स्वरोदयहे स्वरोदयौहे स्वरोदयाः

अर्थ: जिसके बाद स्वर हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वरोदय (नपुंसकलिङ्ग)

जिसके बाद स्वर हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वरोदयम्स्वरोदयेस्वरोदयानि
द्वितीयास्वरोदयम्स्वरोदयेस्वरोदयानि
तृतीयास्वरोदयेनस्वरोदयाभ्याम्स्वरोदयैः
चतुर्थीस्वरोदयायस्वरोदयाभ्याम्स्वरोदयेभ्यः
पञ्चमीस्वरोदयात् / स्वरोदयाद्स्वरोदयाभ्याम्स्वरोदयेभ्यः
षष्ठीस्वरोदयस्यस्वरोदययोःस्वरोदयानाम्
सप्तमीस्वरोदयेस्वरोदययोःस्वरोदयेषु
सम्बोधनहे स्वरोदयहे स्वरोदयेहे स्वरोदयानि

अर्थ: जिसके बाद स्वर हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें