🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:39:20 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वर्गद (पुंलिङ्ग)

स्वर्ग में प्रवेश दिलाने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वर्गदःस्वर्गदौस्वर्गदाः
द्वितीयास्वर्गदम्स्वर्गदौस्वर्गदान्
तृतीयास्वर्गदेनस्वर्गदाभ्याम्स्वर्गदैः
चतुर्थीस्वर्गदायस्वर्गदाभ्याम्स्वर्गदेभ्यः
पञ्चमीस्वर्गदात् / स्वर्गदाद्स्वर्गदाभ्याम्स्वर्गदेभ्यः
षष्ठीस्वर्गदस्यस्वर्गदयोःस्वर्गदानाम्
सप्तमीस्वर्गदेस्वर्गदयोःस्वर्गदेषु
सम्बोधनहे स्वर्गदहे स्वर्गदौहे स्वर्गदाः

अर्थ: स्वर्ग में प्रवेश दिलाने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वर्गद (नपुंसकलिङ्ग)

स्वर्ग में प्रवेश दिलाने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वर्गदम्स्वर्गदेस्वर्गदानि
द्वितीयास्वर्गदम्स्वर्गदेस्वर्गदानि
तृतीयास्वर्गदेनस्वर्गदाभ्याम्स्वर्गदैः
चतुर्थीस्वर्गदायस्वर्गदाभ्याम्स्वर्गदेभ्यः
पञ्चमीस्वर्गदात् / स्वर्गदाद्स्वर्गदाभ्याम्स्वर्गदेभ्यः
षष्ठीस्वर्गदस्यस्वर्गदयोःस्वर्गदानाम्
सप्तमीस्वर्गदेस्वर्गदयोःस्वर्गदेषु
सम्बोधनहे स्वर्गदहे स्वर्गदेहे स्वर्गदानि

अर्थ: स्वर्ग में प्रवेश दिलाने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬