🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:35:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वर्णद (पुंलिङ्ग)

सू (उत्पन्न करने वाला, पैदा करने वाला) + अर्णद (बादल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वर्णदःस्वर्णदौस्वर्णदाः
द्वितीयास्वर्णदम्स्वर्णदौस्वर्णदान्
तृतीयास्वर्णदेनस्वर्णदाभ्याम्स्वर्णदैः
चतुर्थीस्वर्णदायस्वर्णदाभ्याम्स्वर्णदेभ्यः
पञ्चमीस्वर्णदात् / स्वर्णदाद्स्वर्णदाभ्याम्स्वर्णदेभ्यः
षष्ठीस्वर्णदस्यस्वर्णदयोःस्वर्णदानाम्
सप्तमीस्वर्णदेस्वर्णदयोःस्वर्णदेषु
सम्बोधनहे स्वर्णदहे स्वर्णदौहे स्वर्णदाः

अर्थ: सू (उत्पन्न करने वाला, पैदा करने वाला) + अर्णद (बादल)
English: giving gold, Rājat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वर्णद (नपुंसकलिङ्ग)

सू (उत्पन्न करने वाला, पैदा करने वाला) + अर्णद (बादल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वर्णदम्स्वर्णदेस्वर्णदानि
द्वितीयास्वर्णदम्स्वर्णदेस्वर्णदानि
तृतीयास्वर्णदेनस्वर्णदाभ्याम्स्वर्णदैः
चतुर्थीस्वर्णदायस्वर्णदाभ्याम्स्वर्णदेभ्यः
पञ्चमीस्वर्णदात् / स्वर्णदाद्स्वर्णदाभ्याम्स्वर्णदेभ्यः
षष्ठीस्वर्णदस्यस्वर्णदयोःस्वर्णदानाम्
सप्तमीस्वर्णदेस्वर्णदयोःस्वर्णदेषु
सम्बोधनहे स्वर्णदहे स्वर्णदेहे स्वर्णदानि

अर्थ: सू (उत्पन्न करने वाला, पैदा करने वाला) + अर्णद (बादल)
English: giving gold, Rājat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬