🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:00:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वविषय (पुंलिङ्ग)

सू (उत्पन्न करने वाला, पैदा करने वाला) + अविषय (अभाव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वविषयःस्वविषयौस्वविषयाः
द्वितीयास्वविषयम्स्वविषयौस्वविषयान्
तृतीयास्वविषयेणस्वविषयाभ्याम्स्वविषयैः
चतुर्थीस्वविषयायस्वविषयाभ्याम्स्वविषयेभ्यः
पञ्चमीस्वविषयात् / स्वविषयाद्स्वविषयाभ्याम्स्वविषयेभ्यः
षष्ठीस्वविषयस्यस्वविषययोःस्वविषयाणाम्
सप्तमीस्वविषयेस्वविषययोःस्वविषयेषु
सम्बोधनहे स्वविषयहे स्वविषयौहे स्वविषयाः

अर्थ: सू (उत्पन्न करने वाला, पैदा करने वाला) + अविषय (अभाव)
English: o°'s own country, home (कस्मिंश्-चित् स्व-विषये, ‘in some part of his kingdom’), MBh.; R.; Pañcat. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬