🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:13:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वसा (स्त्रीलिङ्ग)

स्व (स्वयम्, अपना) + सा (लक्ष्मी का नाम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वसास्वसेस्वसाः
द्वितीयास्वसाम्स्वसेस्वसाः
तृतीयास्वसयास्वसाभ्याम्स्वसाभिः
चतुर्थीस्वसायैस्वसाभ्याम्स्वसाभ्यः
पञ्चमीस्वसायाःस्वसाभ्याम्स्वसाभ्यः
षष्ठीस्वसायाःस्वसयोःस्वसानाम्
सप्तमीस्वसायाम्स्वसयोःस्वसासु
सम्बोधनहे स्वसेहे स्वसेहे स्वसाः

अर्थ: स्व (स्वयम्, अपना) + सा (लक्ष्मी का नाम)
English: (m.c.) = स्वसृ, MBh.

📚 अमरकोश में:
• बहन (२.६.२९) — पर्याय: भगिनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वसृ (स्त्रीलिङ्ग)

बहन, भगिनी

🔎 आपका लिखा रूप स्वसा = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वसास्वसारौस्वसारः
द्वितीयास्वसारम्स्वसारौस्वसॄः
तृतीयास्वस्रास्वसृभ्याम्स्वसृभिः
चतुर्थीस्वस्रेस्वसृभ्याम्स्वसृभ्यः
पञ्चमीस्वसुःस्वसृभ्याम्स्वसृभ्यः
षष्ठीस्वसुःस्वस्रोःस्वसॄणाम्
सप्तमीस्वसरिस्वस्रोःस्वसृषु
सम्बोधनहे स्वसःहे स्वसारौहे स्वसारः

अर्थ: बहन, भगिनी
संस्कृत: भगिनी · पर्याय: भगिनी, जामि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें