🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:42:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वाक्त (नपुंसकलिङ्ग)

स्व (स्वयम्, अपना) + अक्त (सना हुआ, अभिषिक्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वाक्तम्स्वाक्तेस्वाक्तानि
द्वितीयास्वाक्तम्स्वाक्तेस्वाक्तानि
तृतीयास्वाक्तेनस्वाक्ताभ्याम्स्वाक्तैः
चतुर्थीस्वाक्तायस्वाक्ताभ्याम्स्वाक्तेभ्यः
पञ्चमीस्वाक्तात् / स्वाक्ताद्स्वाक्ताभ्याम्स्वाक्तेभ्यः
षष्ठीस्वाक्तस्यस्वाक्तयोःस्वाक्तानाम्
सप्तमीस्वाक्तेस्वाक्तयोःस्वाक्तेषु
सम्बोधनहे स्वाक्तहे स्वाक्तेहे स्वाक्तानि

अर्थ: स्व (स्वयम्, अपना) + अक्त (सना हुआ, अभिषिक्त)
English: good ointment (for the eyes), AV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें