🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:25:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वाद्य (पुंलिङ्ग)

सू (उत्पन्न करने वाला, पैदा करने वाला) + आद्य (मुखिया, प्रमुख)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वाद्यःस्वाद्यौस्वाद्याः
द्वितीयास्वाद्यम्स्वाद्यौस्वाद्यान्
तृतीयास्वाद्येनस्वाद्याभ्याम्स्वाद्यैः
चतुर्थीस्वाद्यायस्वाद्याभ्याम्स्वाद्येभ्यः
पञ्चमीस्वाद्यात् / स्वाद्याद्स्वाद्याभ्याम्स्वाद्येभ्यः
षष्ठीस्वाद्यस्यस्वाद्ययोःस्वाद्यानाम्
सप्तमीस्वाद्येस्वाद्ययोःस्वाद्येषु
सम्बोधनहे स्वाद्यहे स्वाद्यौहे स्वाद्याः

अर्थ: सू (उत्पन्न करने वाला, पैदा करने वाला) + आद्य (मुखिया, प्रमुख)
English: to be tasted, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वाद्य (नपुंसकलिङ्ग)

सू (उत्पन्न करने वाला, पैदा करने वाला) + आद्य (आदौ भवः-यत् आरम्भ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वाद्यम्स्वाद्येस्वाद्यानि
द्वितीयास्वाद्यम्स्वाद्येस्वाद्यानि
तृतीयास्वाद्येनस्वाद्याभ्याम्स्वाद्यैः
चतुर्थीस्वाद्यायस्वाद्याभ्याम्स्वाद्येभ्यः
पञ्चमीस्वाद्यात् / स्वाद्याद्स्वाद्याभ्याम्स्वाद्येभ्यः
षष्ठीस्वाद्यस्यस्वाद्ययोःस्वाद्यानाम्
सप्तमीस्वाद्येस्वाद्ययोःस्वाद्येषु
सम्बोधनहे स्वाद्यहे स्वाद्येहे स्वाद्यानि

अर्थ: सू (उत्पन्न करने वाला, पैदा करने वाला) + आद्य (आदौ भवः-यत् आरम्भ)
English: to be tasted, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें