🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:28:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वानि (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वानिःस्वानीस्वानयः
द्वितीयास्वानिम्स्वानीस्वानीन्
तृतीयास्वानिनास्वानिभ्याम्स्वानिभिः
चतुर्थीस्वानयेस्वानिभ्याम्स्वानिभ्यः
पञ्चमीस्वानेःस्वानिभ्याम्स्वानिभ्यः
षष्ठीस्वानेःस्वान्योःस्वानीनाम्
सप्तमीस्वानौस्वान्योःस्वानिषु
सम्बोधनहे स्वानेहे स्वानीहे स्वानयः

अर्थ: —
English: (fr. स्वन) g. सुतंगमादि.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वानि (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वानिस्वानिनीस्वानीनि
द्वितीयास्वानिस्वानिनीस्वानीनि
तृतीयास्वानिनास्वानिभ्याम्स्वानिभिः
चतुर्थीस्वानिने / स्वानयेस्वानिभ्याम्स्वानिभ्यः
पञ्चमीस्वानिनः / स्वानेःस्वानिभ्याम्स्वानिभ्यः
षष्ठीस्वानिनः / स्वानेःस्वानिनोः / स्वान्योःस्वानीनाम्
सप्तमीस्वानिनि / स्वानौस्वानिनोः / स्वान्योःस्वानिषु
सम्बोधनहे स्वानि / हे स्वानेहे स्वानिनीहे स्वानीनि

अर्थ: —
English: (fr. स्वन) g. सुतंगमादि.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें