🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:51:07 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वाप्न (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वाप्नःस्वाप्नौस्वाप्नाः
द्वितीयास्वाप्नम्स्वाप्नौस्वाप्नान्
तृतीयास्वाप्नेनस्वाप्नाभ्याम्स्वाप्नैः
चतुर्थीस्वाप्नायस्वाप्नाभ्याम्स्वाप्नेभ्यः
पञ्चमीस्वाप्नात् / स्वाप्नाद्स्वाप्नाभ्याम्स्वाप्नेभ्यः
षष्ठीस्वाप्नस्यस्वाप्नयोःस्वाप्नानाम्
सप्तमीस्वाप्नेस्वाप्नयोःस्वाप्नेषु
सम्बोधनहे स्वाप्नहे स्वाप्नौहे स्वाप्नाः

अर्थ: —
English: (fr. स्वप्न) relating to sleep, Sāṃkhyapr. Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वाप्न (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वाप्नम्स्वाप्नेस्वाप्नानि
द्वितीयास्वाप्नम्स्वाप्नेस्वाप्नानि
तृतीयास्वाप्नेनस्वाप्नाभ्याम्स्वाप्नैः
चतुर्थीस्वाप्नायस्वाप्नाभ्याम्स्वाप्नेभ्यः
पञ्चमीस्वाप्नात् / स्वाप्नाद्स्वाप्नाभ्याम्स्वाप्नेभ्यः
षष्ठीस्वाप्नस्यस्वाप्नयोःस्वाप्नानाम्
सप्तमीस्वाप्नेस्वाप्नयोःस्वाप्नेषु
सम्बोधनहे स्वाप्नहे स्वाप्नेहे स्वाप्नानि

अर्थ: —
English: (fr. स्वप्न) relating to sleep, Sāṃkhyapr. Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें