🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:17:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वाप्यय (पुंलिङ्ग)

स्व (स्वयम्, अपना) + अप्यय (उपागमन, सम्मिलत)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वाप्ययःस्वाप्ययौस्वाप्ययाः
द्वितीयास्वाप्ययम्स्वाप्ययौस्वाप्ययान्
तृतीयास्वाप्ययेनस्वाप्ययाभ्याम्स्वाप्ययैः
चतुर्थीस्वाप्ययायस्वाप्ययाभ्याम्स्वाप्ययेभ्यः
पञ्चमीस्वाप्ययात् / स्वाप्ययाद्स्वाप्ययाभ्याम्स्वाप्ययेभ्यः
षष्ठीस्वाप्ययस्यस्वाप्यययोःस्वाप्ययानाम्
सप्तमीस्वाप्ययेस्वाप्यययोःस्वाप्ययेषु
सम्बोधनहे स्वाप्ययहे स्वाप्ययौहे स्वाप्ययाः

अर्थ: स्व (स्वयम्, अपना) + अप्यय (उपागमन, सम्मिलत)
English: turning into o°'s self (as an explanation of स्व॑प्न), ŚBr.; Bādar.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬