🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:42:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वेदक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वेदकःस्वेदकौस्वेदकाः
द्वितीयास्वेदकम्स्वेदकौस्वेदकान्
तृतीयास्वेदकेनस्वेदकाभ्याम्स्वेदकैः
चतुर्थीस्वेदकायस्वेदकाभ्याम्स्वेदकेभ्यः
पञ्चमीस्वेदकात् / स्वेदकाद्स्वेदकाभ्याम्स्वेदकेभ्यः
षष्ठीस्वेदकस्यस्वेदकयोःस्वेदकानाम्
सप्तमीस्वेदकेस्वेदकयोःस्वेदकेषु
सम्बोधनहे स्वेदकहे स्वेदकौहे स्वेदकाः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वेदक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वेदकम्स्वेदकेस्वेदकानि
द्वितीयास्वेदकम्स्वेदकेस्वेदकानि / स्वेदानि
तृतीयास्वेदकेन / स्वेद्नास्वेदकाभ्याम् / स्वेदभ्याम्स्वेदकैः / स्वेदभिः
चतुर्थीस्वेदकाय / स्वेद्नेस्वेदकाभ्याम् / स्वेदभ्याम्स्वेदकेभ्यः / स्वेदभ्यः
पञ्चमीस्वेदकात् / स्वेदकाद् / स्वेद्नःस्वेदकाभ्याम् / स्वेदभ्याम्स्वेदकेभ्यः / स्वेदभ्यः
षष्ठीस्वेदकस्य / स्वेद्नःस्वेदकयोः / स्वेद्नोःस्वेदकानाम् / स्वेद्नाम्
सप्तमीस्वेदके / स्वेदनि / स्वेद्निस्वेदकयोः / स्वेद्नोःस्वेदकेषु / स्वेदसु
सम्बोधनहे स्वेदकहे स्वेदकेहे स्वेदकानि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें