🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:02:32 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हंस (पुंलिङ्ग)

. वर्णागमः" घोड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहंसःहंसौहंसाः
द्वितीयाहंसम्हंसौहंसान्
तृतीयाहंसेनहंसाभ्याम्हंसैः
चतुर्थीहंसायहंसाभ्याम्हंसेभ्यः
पञ्चमीहंसात् / हंसाद्हंसाभ्याम्हंसेभ्यः
षष्ठीहंसस्यहंसयोःहंसानाम्
सप्तमीहंसेहंसयोःहंसेषु
सम्बोधनहे हंसहे हंसौहे हंसाः

अर्थ: . वर्णागमः" घोड़ा
संस्कृत: पर्याय: सूर, सूर्य, अर्यमन्, आदित्य, द्वादशात्मन्

📚 अमरकोश में:
• हंस के नाम (२.५.२६) — पर्याय: श्वेतगरुत्, चक्रांग, मानसौकस्
• सूर्य के और नाम (१.३.३३) — पर्याय: भानु, सहस्रांशु, तपन, सविता, रवि, पद्माक्ष, तेजसांराशि, छायानाथ, तमिस्रहा
• हंस (३.३.२४१) — पर्याय: सूर्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें