🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:01:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हंसपक्ष (पुंलिङ्ग)

हंस (उतम, श्रेष्ठ) + पक्ष (बाजू, भुजा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहंसपक्षःहंसपक्षौहंसपक्षाः
द्वितीयाहंसपक्षम्हंसपक्षौहंसपक्षान्
तृतीयाहंसपक्षेणहंसपक्षाभ्याम्हंसपक्षैः
चतुर्थीहंसपक्षायहंसपक्षाभ्याम्हंसपक्षेभ्यः
पञ्चमीहंसपक्षात् / हंसपक्षाद्हंसपक्षाभ्याम्हंसपक्षेभ्यः
षष्ठीहंसपक्षस्यहंसपक्षयोःहंसपक्षाणाम्
सप्तमीहंसपक्षेहंसपक्षयोःहंसपक्षेषु
सम्बोधनहे हंसपक्षहे हंसपक्षौहे हंसपक्षाः

अर्थ: हंस (उतम, श्रेष्ठ) + पक्ष (बाजू, भुजा)
English: a partic. position of the hand, Cat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬