🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:23:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हतप्राय (पुंलिङ्ग)

हत (पीड़ित, घायल) + प्राय (अपगमन, विदायगी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहतप्रायःहतप्रायौहतप्रायाः
द्वितीयाहतप्रायम्हतप्रायौहतप्रायान्
तृतीयाहतप्रायेणहतप्रायाभ्याम्हतप्रायैः
चतुर्थीहतप्रायायहतप्रायाभ्याम्हतप्रायेभ्यः
पञ्चमीहतप्रायात् / हतप्रायाद्हतप्रायाभ्याम्हतप्रायेभ्यः
षष्ठीहतप्रायस्यहतप्राययोःहतप्रायाणाम्
सप्तमीहतप्रायेहतप्राययोःहतप्रायेषु
सम्बोधनहे हतप्रायहे हतप्रायौहे हतप्रायाः

अर्थ: हत (पीड़ित, घायल) + प्राय (अपगमन, विदायगी)
English: almost killed, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हतप्राय (नपुंसकलिङ्ग)

हत (पीड़ित, घायल) + प्राय (से युक्त, समृद्ध)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहतप्रायम्हतप्रायेहतप्रायाणि
द्वितीयाहतप्रायम्हतप्रायेहतप्रायाणि
तृतीयाहतप्रायेणहतप्रायाभ्याम्हतप्रायैः
चतुर्थीहतप्रायायहतप्रायाभ्याम्हतप्रायेभ्यः
पञ्चमीहतप्रायात् / हतप्रायाद्हतप्रायाभ्याम्हतप्रायेभ्यः
षष्ठीहतप्रायस्यहतप्राययोःहतप्रायाणाम्
सप्तमीहतप्रायेहतप्राययोःहतप्रायेषु
सम्बोधनहे हतप्रायहे हतप्रायेहे हतप्रायाणि

अर्थ: हत (पीड़ित, घायल) + प्राय (से युक्त, समृद्ध)
English: almost killed, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें