🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:42:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हतलक्षण (पुंलिङ्ग)

शुभलक्षणों से विरहित, अभागा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहतलक्षणःहतलक्षणौहतलक्षणाः
द्वितीयाहतलक्षणम्हतलक्षणौहतलक्षणान्
तृतीयाहतलक्षणेनहतलक्षणाभ्याम्हतलक्षणैः
चतुर्थीहतलक्षणायहतलक्षणाभ्याम्हतलक्षणेभ्यः
पञ्चमीहतलक्षणात् / हतलक्षणाद्हतलक्षणाभ्याम्हतलक्षणेभ्यः
षष्ठीहतलक्षणस्यहतलक्षणयोःहतलक्षणानाम्
सप्तमीहतलक्षणेहतलक्षणयोःहतलक्षणेषु
सम्बोधनहे हतलक्षणहे हतलक्षणौहे हतलक्षणाः

अर्थ: शुभलक्षणों से विरहित, अभागा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हतलक्षण (नपुंसकलिङ्ग)

शुभलक्षणों से विरहित, अभागा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहतलक्षणम्हतलक्षणेहतलक्षणानि
द्वितीयाहतलक्षणम्हतलक्षणेहतलक्षणानि
तृतीयाहतलक्षणेनहतलक्षणाभ्याम्हतलक्षणैः
चतुर्थीहतलक्षणायहतलक्षणाभ्याम्हतलक्षणेभ्यः
पञ्चमीहतलक्षणात् / हतलक्षणाद्हतलक्षणाभ्याम्हतलक्षणेभ्यः
षष्ठीहतलक्षणस्यहतलक्षणयोःहतलक्षणानाम्
सप्तमीहतलक्षणेहतलक्षणयोःहतलक्षणेषु
सम्बोधनहे हतलक्षणहे हतलक्षणेहे हतलक्षणानि

अर्थ: शुभलक्षणों से विरहित, अभागा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬