🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:36:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हतेक्षण (पुंलिङ्ग)

हत (पीड़ित, घायल) + ईक्षण (देखना, ताकना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहतेक्षणःहतेक्षणौहतेक्षणाः
द्वितीयाहतेक्षणम्हतेक्षणौहतेक्षणान्
तृतीयाहतेक्षणेनहतेक्षणाभ्याम्हतेक्षणैः
चतुर्थीहतेक्षणायहतेक्षणाभ्याम्हतेक्षणेभ्यः
पञ्चमीहतेक्षणात् / हतेक्षणाद्हतेक्षणाभ्याम्हतेक्षणेभ्यः
षष्ठीहतेक्षणस्यहतेक्षणयोःहतेक्षणानाम्
सप्तमीहतेक्षणेहतेक्षणयोःहतेक्षणेषु
सम्बोधनहे हतेक्षणहे हतेक्षणौहे हतेक्षणाः

अर्थ: हत (पीड़ित, घायल) + ईक्षण (देखना, ताकना)
English: one whose sight is destroyed, blind, Bcar. viii, 7.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हतेक्षण (नपुंसकलिङ्ग)

हत (पीड़ित, घायल) + ईक्षण (देखना, ताकना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहतेक्षणम्हतेक्षणेहतेक्षणानि
द्वितीयाहतेक्षणम्हतेक्षणेहतेक्षणानि
तृतीयाहतेक्षणेनहतेक्षणाभ्याम्हतेक्षणैः
चतुर्थीहतेक्षणायहतेक्षणाभ्याम्हतेक्षणेभ्यः
पञ्चमीहतेक्षणात् / हतेक्षणाद्हतेक्षणाभ्याम्हतेक्षणेभ्यः
षष्ठीहतेक्षणस्यहतेक्षणयोःहतेक्षणानाम्
सप्तमीहतेक्षणेहतेक्षणयोःहतेक्षणेषु
सम्बोधनहे हतेक्षणहे हतेक्षणेहे हतेक्षणानि

अर्थ: हत (पीड़ित, घायल) + ईक्षण (देखना, ताकना)
English: one whose sight is destroyed, blind, Bcar. viii, 7.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬