🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:19:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हनु (पुंलिङ्ग)

ठोडी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहनुःहनूहनवः
द्वितीयाहनुम्हनूहनून्
तृतीयाहनुनाहनुभ्याम्हनुभिः
चतुर्थीहनवेहनुभ्याम्हनुभ्यः
पञ्चमीहनोःहनुभ्याम्हनुभ्यः
षष्ठीहनोःहन्वोःहनूनाम्
सप्तमीहनौहन्वोःहनुषु
सम्बोधनहे हनोहे हनूहे हनवः

अर्थ: ठोडी
संस्कृत: पर्याय: धमनी, अञ्जनकेशी, हट्टविलासिनी

📚 अमरकोश में:
• अंजनकेशी (गन्धद्रव्य) के नाम (२.४.१३०) — पर्याय: धमनी, अंजनकेशी, हट्टविलासिनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हनु (स्त्रीलिङ्ग)

ठोडी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहनुःहनूहनवः
द्वितीयाहनुम्हनूहनूः
तृतीयाहन्वाहनुभ्याम्हनुभिः
चतुर्थीहनवे / हन्वैहनुभ्याम्हनुभ्यः
पञ्चमीहनोः / हन्वाःहनुभ्याम्हनुभ्यः
षष्ठीहनोः / हन्वाःहन्वोःहनूनाम्
सप्तमीहनौ / हन्वाम्हन्वोःहनुषु
सम्बोधनहे हनोहे हनूहे हनवः

अर्थ: ठोडी
संस्कृत: पर्याय: धमनी, अञ्जनकेशी, हट्टविलासिनी

📚 अमरकोश में:
• अंजनकेशी (गन्धद्रव्य) के नाम (२.४.१३०) — पर्याय: धमनी, अंजनकेशी, हट्टविलासिनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें