🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:08:43 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हन्तृ (पुंलिङ्ग)

प्रहारकर्ता, वधकर्ता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहन्ताहन्तारौहन्तारः
द्वितीयाहन्तारम्हन्तारौहन्तॄन्
तृतीयाहन्त्राहन्तृभ्याम्हन्तृभिः
चतुर्थीहन्त्रेहन्तृभ्याम्हन्तृभ्यः
पञ्चमीहन्तुःहन्तृभ्याम्हन्तृभ्यः
षष्ठीहन्तुःहन्त्रोःहन्तॄणाम्
सप्तमीहन्तरिहन्त्रोःहन्तृषु
सम्बोधनहे हन्तःहे हन्तारौहे हन्तारः

अर्थ: प्रहारकर्ता, वधकर्ता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हन्तृ (स्त्रीलिङ्ग)

प्रहारकर्ता, वधकर्ता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहन्ताहन्तरौहन्तरः
द्वितीयाहन्तरम्हन्तरौहन्तॄः
तृतीयाहन्त्राहन्तृभ्याम्हन्तृभिः
चतुर्थीहन्त्रेहन्तृभ्याम्हन्तृभ्यः
पञ्चमीहन्तुःहन्तृभ्याम्हन्तृभ्यः
षष्ठीहन्तुःहन्त्रोःहन्तॄणाम्
सप्तमीहन्तरिहन्त्रोःहन्तृषु
सम्बोधनहे हन्तःहे हन्तरौहे हन्तरः

अर्थ: प्रहारकर्ता, वधकर्ता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हन्तृ (नपुंसकलिङ्ग)

प्रहारकर्ता, वधकर्ता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहन्तृहन्तृणीहन्तॄणि
द्वितीयाहन्तृहन्तृणीहन्तॄणि
तृतीयाहन्तृणा / हन्त्राहन्तृभ्याम्हन्तृभिः
चतुर्थीहन्तृणे / हन्त्रेहन्तृभ्याम्हन्तृभ्यः
पञ्चमीहन्तृणः / हन्तुःहन्तृभ्याम्हन्तृभ्यः
षष्ठीहन्तृणः / हन्तुःहन्तृणोः / हन्त्रोःहन्तॄणाम्
सप्तमीहन्तृणि / हन्तरिहन्तृणोः / हन्त्रोःहन्तृषु
सम्बोधनहे हन्तृ / हे हन्तःहे हन्तृणीहे हन्तॄणि

अर्थ: प्रहारकर्ता, वधकर्ता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें