🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:45:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हन्त्व (पुंलिङ्ग)

हन् (व् वध करने वाला, हत्या करने वाला) + त्व (भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहन्त्वःहन्त्वौहन्त्वाः
द्वितीयाहन्त्वम्हन्त्वौहन्त्वान्
तृतीयाहन्त्वेनहन्त्वाभ्याम्हन्त्वैः
चतुर्थीहन्त्वायहन्त्वाभ्याम्हन्त्वेभ्यः
पञ्चमीहन्त्वात् / हन्त्वाद्हन्त्वाभ्याम्हन्त्वेभ्यः
षष्ठीहन्त्वस्यहन्त्वयोःहन्त्वानाम्
सप्तमीहन्त्वेहन्त्वयोःहन्त्वेषु
सम्बोधनहे हन्त्वहे हन्त्वौहे हन्त्वाः

अर्थ: हन् (व् वध करने वाला, हत्या करने वाला) + त्व (भिन्न)
English: to be killed or slain, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हन्त्व (नपुंसकलिङ्ग)

हन् (व् वध करने वाला, हत्या करने वाला) + त्व (भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहन्त्वम्हन्त्वेहन्त्वानि
द्वितीयाहन्त्वम्हन्त्वेहन्त्वानि
तृतीयाहन्त्वेनहन्त्वाभ्याम्हन्त्वैः
चतुर्थीहन्त्वायहन्त्वाभ्याम्हन्त्वेभ्यः
पञ्चमीहन्त्वात् / हन्त्वाद्हन्त्वाभ्याम्हन्त्वेभ्यः
षष्ठीहन्त्वस्यहन्त्वयोःहन्त्वानाम्
सप्तमीहन्त्वेहन्त्वयोःहन्त्वेषु
सम्बोधनहे हन्त्वहे हन्त्वेहे हन्त्वानि

अर्थ: हन् (व् वध करने वाला, हत्या करने वाला) + त्व (भिन्न)
English: to be killed or slain, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें