🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:39:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हय (पुंलिङ्ग)

घोड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहयःहयौहयाः
द्वितीयाहयम्हयौहयान्
तृतीयाहयेनहयाभ्याम्हयैः
चतुर्थीहयायहयाभ्याम्हयेभ्यः
पञ्चमीहयात् / हयाद्हयाभ्याम्हयेभ्यः
षष्ठीहयस्यहययोःहयानाम्
सप्तमीहयेहययोःहयेषु
सम्बोधनहे हयहे हयौहे हयाः

अर्थ: घोड़ा
संस्कृत: पर्याय: घोटक, वीति, तुरग, तुरङ्ग, अश्व

📚 अमरकोश में:
• घोड़े के और नाम (२.८.४४) — पर्याय: वाजी, वाह, अर्वा, गन्धर्व, सैन्धव, सप्ति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हय (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहयम्हयेहयानि
द्वितीयाहयम्हयेहयानि
तृतीयाहयेनहयाभ्याम्हयैः
चतुर्थीहयायहयाभ्याम्हयेभ्यः
पञ्चमीहयात् / हयाद्हयाभ्याम्हयेभ्यः
षष्ठीहयस्यहययोःहयानाम्
सप्तमीहयेहययोःहयेषु
सम्बोधनहे हयहे हयेहे हयानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: घोटक, वीति, तुरग, तुरङ्ग, अश्व

📚 अमरकोश में:
• घोड़े के और नाम (२.८.४४) — पर्याय: वाजी, वाह, अर्वा, गन्धर्व, सैन्धव, सप्ति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें