🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:01:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हरिण (पुंलिङ्ग)

फीका, पीला सा

🔎 आपका लिखा रूप हरिणाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहरिणःहरिणौहरिणाः
द्वितीयाहरिणम्हरिणौहरिणान्
तृतीयाहरिणेनहरिणाभ्याम्हरिणैः
चतुर्थीहरिणायहरिणाभ्याम्हरिणेभ्यः
पञ्चमीहरिणात् / हरिणाद्हरिणाभ्याम्हरिणेभ्यः
षष्ठीहरिणस्यहरिणयोःहरिणानाम्
सप्तमीहरिणेहरिणयोःहरिणेषु
सम्बोधनहे हरिणहे हरिणौहे हरिणाः

अर्थ: फीका, पीला सा
संस्कृत: पीतसंवलितशुक्लः, हरिणः, अजिनजातीयमृगः · पर्याय: पाण्डुर, पाण्डु

📚 अमरकोश में:
• पीलापन लिये सफ़ेद (१.५.१४) — पर्याय: पाण्डुर, पाण्डु
• हिरण के नाम (२.५.९) — पर्याय: मृग, कुरंग, वातायु, अजिनयोनि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हरिण (नपुंसकलिङ्ग)

फीका, पीला सा

🔎 आपका लिखा रूप हरिणाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहरिणम्हरिणेहरिणानि
द्वितीयाहरिणम्हरिणेहरिणानि
तृतीयाहरिणेनहरिणाभ्याम्हरिणैः
चतुर्थीहरिणायहरिणाभ्याम्हरिणेभ्यः
पञ्चमीहरिणात् / हरिणाद्हरिणाभ्याम्हरिणेभ्यः
षष्ठीहरिणस्यहरिणयोःहरिणानाम्
सप्तमीहरिणेहरिणयोःहरिणेषु
सम्बोधनहे हरिणहे हरिणेहे हरिणानि

अर्थ: फीका, पीला सा
संस्कृत: पर्याय: पाण्डुर, पाण्डु

📚 अमरकोश में:
• पीलापन लिये सफ़ेद (१.५.१४) — पर्याय: पाण्डुर, पाण्डु
• हिरण के नाम (२.५.९) — पर्याय: मृग, कुरंग, वातायु, अजिनयोनि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें