🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:31:29 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हरित् (पुंलिङ्ग)

हरा, हरियाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहरित् / हरिद्हरितौहरितः
द्वितीयाहरितम्हरितौहरितः
तृतीयाहरिताहरिद्भ्याम्हरिद्भिः
चतुर्थीहरितेहरिद्भ्याम्हरिद्भ्यः
पञ्चमीहरितःहरिद्भ्याम्हरिद्भ्यः
षष्ठीहरितःहरितोःहरिताम्
सप्तमीहरितिहरितोःहरित्सु
सम्बोधनहे हरित् / हे हरिद्हे हरितौहे हरितः

अर्थ: हरा, हरियाला
संस्कृत: पर्याय: दिश्, ककुभ्, काष्ठा, आशा, गो

📚 अमरकोश में:
• दिशा के नाम (१.३.१) — पर्याय: दिश्, ककुभ्, काष्ठा, आशा, प्राची, अवाची, प्रतीची
• हरे के (१.५.१५) — पर्याय: पालाश, हरित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हरित् (स्त्रीलिङ्ग)

हरा, हरियाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहरित् / हरिद्हरितौहरितः
द्वितीयाहरितम्हरितौहरितः
तृतीयाहरिताहरिद्भ्याम्हरिद्भिः
चतुर्थीहरितेहरिद्भ्याम्हरिद्भ्यः
पञ्चमीहरितःहरिद्भ्याम्हरिद्भ्यः
षष्ठीहरितःहरितोःहरिताम्
सप्तमीहरितिहरितोःहरित्सु
सम्बोधनहे हरित् / हे हरिद्हे हरितौहे हरितः

अर्थ: हरा, हरियाला
संस्कृत: पर्याय: दिश्, ककुभ्, काष्ठा, आशा, गो

📚 अमरकोश में:
• दिशा के नाम (१.३.१) — पर्याय: दिश्, ककुभ्, काष्ठा, आशा, प्राची, अवाची, प्रतीची
• हरे के (१.५.१५) — पर्याय: पालाश, हरित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हरित् (नपुंसकलिङ्ग)

हरा, हरियाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहरित् / हरिद्हरितीहरिन्ति
द्वितीयाहरित् / हरिद्हरितीहरिन्ति
तृतीयाहरिताहरिद्भ्याम्हरिद्भिः
चतुर्थीहरितेहरिद्भ्याम्हरिद्भ्यः
पञ्चमीहरितःहरिद्भ्याम्हरिद्भ्यः
षष्ठीहरितःहरितोःहरिताम्
सप्तमीहरितिहरितोःहरित्सु
सम्बोधनहे हरित् / हे हरिद्हे हरितीहे हरिन्ति

अर्थ: हरा, हरियाला
संस्कृत: पर्याय: दिश्, ककुभ्, काष्ठा, आशा, गो

📚 अमरकोश में:
• दिशा के नाम (१.३.१) — पर्याय: दिश्, ककुभ्, काष्ठा, आशा, प्राची, अवाची, प्रतीची
• हरे के (१.५.१५) — पर्याय: पालाश, हरित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें