🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:56:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हर्ष (पुंलिङ्ग)

आनन्द, खुशी, प्रसन्नता, संतोष, एक सुखात्मक भाव, आनन्दातिरेक, उल्लास, आह्लाद,प्रमोद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहर्षःहर्षौहर्षाः
द्वितीयाहर्षम्हर्षौहर्षान्
तृतीयाहर्षेणहर्षाभ्याम्हर्षैः
चतुर्थीहर्षायहर्षाभ्याम्हर्षेभ्यः
पञ्चमीहर्षात् / हर्षाद्हर्षाभ्याम्हर्षेभ्यः
षष्ठीहर्षस्यहर्षयोःहर्षाणाम्
सप्तमीहर्षेहर्षयोःहर्षेषु
सम्बोधनहे हर्षहे हर्षौहे हर्षाः

अर्थ: आनन्द, खुशी, प्रसन्नता, संतोष, एक सुखात्मक भाव, आनन्दातिरेक, उल्लास, आह्लाद,प्रमोद
संस्कृत: पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, प्रमोद, आमोद

📚 अमरकोश में:
• आनन्द के नाम (१.४.२६) — पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, प्रमोद, आमोद, सम्मद, आनन्दथु, आनन्द, शर्म, शात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हर्ष (नपुंसकलिङ्ग)

आनन्द, खुशी, प्रसन्नता, संतोष, एक सुखात्मक भाव, आनन्दातिरेक, उल्लास, आह्लाद,प्रमोद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहर्षम्हर्षेहर्षाणि
द्वितीयाहर्षम्हर्षेहर्षाणि
तृतीयाहर्षेणहर्षाभ्याम्हर्षैः
चतुर्थीहर्षायहर्षाभ्याम्हर्षेभ्यः
पञ्चमीहर्षात् / हर्षाद्हर्षाभ्याम्हर्षेभ्यः
षष्ठीहर्षस्यहर्षयोःहर्षाणाम्
सप्तमीहर्षेहर्षयोःहर्षेषु
सम्बोधनहे हर्षहे हर्षेहे हर्षाणि

अर्थ: आनन्द, खुशी, प्रसन्नता, संतोष, एक सुखात्मक भाव, आनन्दातिरेक, उल्लास, आह्लाद,प्रमोद
संस्कृत: पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, प्रमोद, आमोद

📚 अमरकोश में:
• आनन्द के नाम (१.४.२६) — पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, प्रमोद, आमोद, सम्मद, आनन्दथु, आनन्द, शर्म, शात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें