🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:58:07 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हर्षमाण (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहर्षमाणःहर्षमाणौहर्षमाणाः
द्वितीयाहर्षमाणम्हर्षमाणौहर्षमाणान्
तृतीयाहर्षमाणेनहर्षमाणाभ्याम्हर्षमाणैः
चतुर्थीहर्षमाणायहर्षमाणाभ्याम्हर्षमाणेभ्यः
पञ्चमीहर्षमाणात् / हर्षमाणाद्हर्षमाणाभ्याम्हर्षमाणेभ्यः
षष्ठीहर्षमाणस्यहर्षमाणयोःहर्षमाणानाम्
सप्तमीहर्षमाणेहर्षमाणयोःहर्षमाणेषु
सम्बोधनहे हर्षमाणहे हर्षमाणौहे हर्षमाणाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: विकुर्वाण, प्रमनस्, हृष्टमानस

📚 अमरकोश में:
• प्रसन्न-चित्त (३.१.७) — पर्याय: विकुर्वाण, प्रमना, हृष्टमानस

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हर्षमाण (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहर्षमाणम्हर्षमाणेहर्षमाणानि
द्वितीयाहर्षमाणम्हर्षमाणेहर्षमाणानि
तृतीयाहर्षमाणेनहर्षमाणाभ्याम्हर्षमाणैः
चतुर्थीहर्षमाणायहर्षमाणाभ्याम्हर्षमाणेभ्यः
पञ्चमीहर्षमाणात् / हर्षमाणाद्हर्षमाणाभ्याम्हर्षमाणेभ्यः
षष्ठीहर्षमाणस्यहर्षमाणयोःहर्षमाणानाम्
सप्तमीहर्षमाणेहर्षमाणयोःहर्षमाणेषु
सम्बोधनहे हर्षमाणहे हर्षमाणेहे हर्षमाणानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: विकुर्वाण, प्रमनस्, हृष्टमानस

📚 अमरकोश में:
• प्रसन्न-चित्त (३.१.७) — पर्याय: विकुर्वाण, प्रमना, हृष्टमानस

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬