🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:14:29 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हवित्री (स्त्रीलिङ्ग)

हवनकुण्ड जो भूमि में खोद कर वनाया गया हो (इसमें आहुतियाँ दी जाती हैं)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहवित्रीहवित्र्यौहवित्र्यः
द्वितीयाहवित्रीम्हवित्र्यौहवित्रीः
तृतीयाहवित्र्याहवित्रीभ्याम्हवित्रीभिः
चतुर्थीहवित्र्यैहवित्रीभ्याम्हवित्रीभ्यः
पञ्चमीहवित्र्याःहवित्रीभ्याम्हवित्रीभ्यः
षष्ठीहवित्र्याःहवित्र्योःहवित्रीणाम्
सप्तमीहवित्र्याम्हवित्र्योःहवित्रीषु
सम्बोधनहे हवित्रिहे हवित्र्यौहे हवित्र्यः

अर्थ: हवनकुण्ड जो भूमि में खोद कर वनाया गया हो (इसमें आहुतियाँ दी जाती हैं)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬