🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:03:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हविष्य (नपुंसकलिङ्ग)

कोई भी वस्तु जो आहुति देने के उपयुक्त हो @ मनु.३/२५६, ११/७७, १०६, याज्ञ.२/२३९

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहविष्यम्हविष्येहविष्याणि
द्वितीयाहविष्यम्हविष्येहविष्याणि
तृतीयाहविष्येणहविष्याभ्याम्हविष्यैः
चतुर्थीहविष्यायहविष्याभ्याम्हविष्येभ्यः
पञ्चमीहविष्यात् / हविष्याद्हविष्याभ्याम्हविष्येभ्यः
षष्ठीहविष्यस्यहविष्ययोःहविष्याणाम्
सप्तमीहविष्येहविष्ययोःहविष्येषु
सम्बोधनहे हविष्यहे हविष्येहे हविष्याणि

अर्थ: कोई भी वस्तु जो आहुति देने के उपयुक्त हो @ मनु.३/२५६, ११/७७, १०६, याज्ञ.२/२३९

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हविष्य (पुंलिङ्ग)

कोई भी वस्तु जो आहुति देने के उपयुक्त हो @ मनु.३/२५६, ११/७७, १०६, याज्ञ.२/२३९

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहविष्यःहविष्यौहविष्याः
द्वितीयाहविष्यम्हविष्यौहविष्यान्
तृतीयाहविष्येणहविष्याभ्याम्हविष्यैः
चतुर्थीहविष्यायहविष्याभ्याम्हविष्येभ्यः
पञ्चमीहविष्यात् / हविष्याद्हविष्याभ्याम्हविष्येभ्यः
षष्ठीहविष्यस्यहविष्ययोःहविष्याणाम्
सप्तमीहविष्येहविष्ययोःहविष्येषु
सम्बोधनहे हविष्यहे हविष्यौहे हविष्याः

अर्थ: कोई भी वस्तु जो आहुति देने के उपयुक्त हो @ मनु.३/२५६, ११/७७, १०६, याज्ञ.२/२३९
English: fit or prepared for an oblation, RV.; TS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें